मॉलिक्यूलर_और_कोशिका_जीवविज्ञान_में_हाल_की_प्रगति_में_मेडिकल_अनुसन्धान_और_अभ्यास_के_लिए_विशाल_क्षमता_है|_अब_तक,_उन्हें_बीमारी_का_कारण_और_उन्हें_कैसे_रोका_जाये,_यह_निर्धारित_करने_के_लिए_सबसे_ज्यादा_सफलतापूर्वक_शोषित_किया_गया_है|_हालांकि,_यह_स्पष्ट_है_की_रेकोम्बिनैंट_डीएनए_टेक्नोलॉजी_और_आधुनिक_कोशिका_जीवविज्ञान_लगभग_मेडिकल_अभ्यास_के_हर_शाखा_में_अपना_अनुप्रयोग_ढूंढ_लेंगें|_यह_कैंसर_अनुसन्धान_को_क्रांतिकारी_बना_रहा_है,_बायोटेक्नोलॉजी_इंडस्ट्री_का_विस्तार_किया_है_जो_पहले_से_ही_विस्तृत_प्रकार_के_नैदानिक_और_चिकितस्य_एजेंट_तैयार_कर_रहा_है_और,_लम्बी_अवधि_में,आधुनिक_मेडिसिन_के_कुछ_अनसुलझे_रहस्य:_कार्डियोवैस्कुलर_बीमारीयाँ,_नयूरोनल_बीमारियाँ,_संक्रामक_बीमारियाँ_और_भी_बहुत_सी_के_कारणों_को_स्पष्ट_करने_में_मुख्या_भूमिका_निभाने_का_वादा_करता_है|_इसे_जीव_विज्ञानं_जिसमें_विकास,उम्र_बढ़ने_और_क्रागत_उन्नति_के_व्यापक_पहलुओं_में_जानकारी_हासिल_करने_में_हमारी_मदद_करनी_चाहिए|
जवाहरलाल_नेहरु_यूनिवर्सिटी_कोर_विज्ञान_में_प्रमुख_शोध_और_अभ्यास_केंद्र_के_रूप_में_उभरा_है,_जो_पिछले_कुछ_दशकों_में_जीवविज्ञान_और_सम्बन्धित_क्षेत्रों_के_अधीन_था|_मॉलिक्यूलर_कोशिका_जीवविज्ञान_के_साथ_अन्तःविषय_क्षेत्र_जैसे_कि_बायोइन्फरमेटिक्स_और_कंप्यूटर_विज्ञान,_पर्यावरण_विज्ञान_और_भौतिकी_विज्ञान_में_अनुसन्धान_और_शिक्षण_प्रोग्राम_में_कई_अनुसंधान_समुहों_ने_महत्वपूर्ण_रूप_से_योगदान_दिया_है|_आधुनिक_विज्ञान_को_इन_सभी_क्षेत्रों_के_अन्तः_विषय_आवेदनों_से_बहुत_फायदा_हुआ_है_और_बहुत_सी_हालिया_प्रगति_को_सीधे_तरह_से_पारम्परिक_गैर-चिकित्सीय_क्षेत्रों_में_मिले_इनपुट_को_ज़िम्मेदार_ठहराया_जा_सकता_है|_इसलिए_जवाहरलाल_यूनिवर्सिटी_ने_व्यापक_दृष्टिकोण_को_डिजाईन_और_क्रियान्वित_करने_के_लिए_नेतृत्व_की_भूमिका_उठायी_है_जो_मॉलिक्यूलर_मेडिसिन_में_नए_अनुसंधान_प्रोग्राम_और_शिक्षण_को_लक्ष्य_बनाएगा|
बिओमेदिकल_विज्ञान_में_मॉलिक्यूलर_मेडिसिन_एक_उभरता_हुआ_क्षेत्र_है_जिसका_लक्ष्य_स्वास्थ्य_और_रोगों_के_मॉलिक्यूलर_निर्धारकों_को_समझने_के_साथ_रोगों_के_रोकथाम,निदान_और_उपचार_के_ज्ञान_को_लागू_करने_को_एकमात्र_उद्देश्य_बनाना_है|_जेएनयू_में_दि_स्पेशल_सेंटर_फॉर_मॉलिक्यूलर_मेडिसिन(एससीएमएम)_ने_भारत_में_इस_क्षेत्र_में_अनुसन्धान_और_शिक्षा_का_बीड़ा_उठाया_और_पहला_राष्ट्रीय_केंद्र_है_जो_पीएच.डी_स्तर_की_ट्रेनिंग_दे_रहा_है|_केंद्र_अपने_लक्ष्यों_को_अभिनव_और_सहयोगात्मक_बुनियादी_और_नैदानिक_शोध_कार्यक्रम_के_माध्यम_से_पूरा_करना_चाहता_है|_अपने_लक्ष्यों_को_पूरा_करने_के_लिए,_केंद्र_ने_पहले_ही_कई_सहयोगी_अनुसंधान_कार्यक्रमों_को_सम्मानित_राष्ट्रीय_और_अन्तराष्ट्रीय_मेडिकल_अनुसंधान_संस्थानों_के_साथ_शुरू_कर_दिया_है|
एससीएमएम_का_लक्ष्य_मानव_रोगों_में_मॉलिक्यूलर_और_कोशिका_जीवविज्ञान_के_आधुनिक_औजारों_के_इस्तेमाल_के_अध्ययन_में_शिक्षण_और_अनुसन्धान_गतिविधियों_को_बढ़ावा_देने_का_है|_एससीएमएम_ने_युवा_वैज्ञानिकों(नैदानिक_और_गैर-नैदानिक)_के_प्रशिक्षण_के_लिए_अकादमिक_कार्यक्रम_को_शुरू_किया_है,_जो_बुनियादी_मेडिकल_अनुसन्धान_में_अपना_करियर_बनाना_चाहते_हैं|_प्रशिक्षण_कार्यक्रम_को_मुख्यतः_२_तरह_के_वैज्ञानिकों_को_विकसित_करने_के_लिए_डिजाईन_किया_गया_है,_जो_मेडिकल_विज्ञान_के_जारी_प्रगति_में_योगदान_कर_सकते_हैं|_सबसे_पहले_बुनियादी_क्लिनिकल_डिग्री_वाला_चिकित्सक_है_पर_वह_मेडिसिन_में_लागू_आधुनिक_जीवविज्ञान_के_सार_से_परिचित_है_और_उसे_समझता_है|_दूसरा_आधुनिक_जीववैज्ञानिक_है,_पर_जिसके_पास_मेडिसिन_में_पर्याप्त_ज्ञान_है_जो_चिकित्सीय_समस्यों_को_उर्वारक_रूप_से_समझौता_कर_सकता_है_जिससे_वे_समाज_को_उत्पाद_और_प्रक्रियाओं_को_देने_में_सक्षम_हो_सकें|_इन_लक्ष्यों_को_सफलतापूर्वक_लागू_करने_के_लिए,_एससीएमएम_ने_अध्ययन_के_निम्न_कार्यक्रम_की_शुरुआत_कर_दी_है|
बुनियादी_विज्ञान_में_मेडिकल_स्नातक_और_विद्यार्थियों_को_प्रोत्साहित_करने_के_लिए,_केंद्र_ने_मॉलिक्यूलर_मेडिसिन_में_प्री-पीएचडी_और_प्रत्यक्ष_पीएचडी_प्रोग्राम_की_शुरुआत_की_है_और_निम्नलिखित_थ्रस्ट_वाले_क्षेत्रों_में_शिक्षण_और_अनुसंधान_कार्यक्रमों_को_लक्ष्य_रखा_है: