इंस्टिट्यूशनल_एथिक्स_रिव्यु_बोर्ड_फॉर_रिसर्च_ऑफ़_ह्यूमन_सब्जेक्ट्स_की_संवैधानिक_रूप_से_स्थापना_3 सितम्बर_2008_को_आयोजित_एग्जीक्यूटिव_कौंसिल_की_बैठक_में_पारित_प्रस्ताव_नंबर_5.3 के_आधार_पर_आईसीएमआर_के_दिशा_निर्देशों_के_हिसाब_से_फैकल्टी_के_सदस्यों_एवं_एम_फिल_/_पीएचडी_के_छात्रों_द्वारा_मानव_प्रतिभागियों_पर_आधारित_शोध_पत्र_का_आंकलन_करने_के_लिए_की_गयी_थी_।_ अध्यक्ष_एवं_सदस्य_–_सेक्रेटरी_का_कार्यकाल_पांच_साल,_जबकि_पैनल_के_सदस्यों_का_कार्यकाल_चुने_जाने_से_तीन_साल_का_होता_है_।
ए_।_ जेएनयु_इसी_द्वारा_स्वीकृत_आईइआरबी_–_जेएनयु_का_संविधान_निम्नलिखित_है_:
_ _ _१._अध्यक्ष
_ _ _२._मेडिकल_अभ्यास_से_वैज्ञानिक_(बाहरी)
_ _ _३._मूलभूत_विज्ञान_से_वैज्ञानिक_(बाहरी)
_ _ _४._ मूलभूत_विज्ञान_से_वैज्ञानिक_(आतंरिक,_जेएनयु)
_ _ _५._सामाजिक_वैज्ञानिक_/_दार्शनिक_/_सामाजिक_कार्यकर्त्ता_(बाहरी)
_ _
६._सामाजिक_वैज्ञानिक_/_दार्शनिक_/_सामाजिक_कार्यकर्त्ता_(आतंरिक,_जेएनयु)
_ _ _७._सलाहकार,_अन्य_संस्था_के_एथिक्स_रिव्यु_बोर्ड_के_सदस्य_(आईसीएमआर,_एम्स,_आईसीजीइबी)
_ _ _८._कानूनी_सलाहकार_(बाहरी)
_ _ ९._ कानूनी_सलाहकार_(आतंरिक,_जेएनयु)
_ _१०._सामान्य_व्यक्ति_ (एक_या_दो)
_ _११._सदस्य_–_सेक्रेटरी_(जेएनयु)
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
इनमें_से_हर_वर्ग_के_लिए_नामों_के_सुझाव_भी_इसी_द्वारा_3_सितम्बर_2008_को_हुई_बैठक_में_आईसीएमआर_के_दिशा_निर्देशों_के_अनुसार_मानव_विषयों_पर_शोध_के_लिए_स्वीकृत_किये_गए_थे_।_2008_से_कई_परियोजना_प्रस्ताव_एवं_एम_फिल_/_पीएचडी_शोध_प्रस्ताव_उन_समितियों_द्वारा_आंकलित_किये_जा_रहे_हैं_जिन्हें_अध्यक्ष_ने_स्थापित_किया_हो_तथा_जिनमें_ए_में_बताये_अनुसार_हर_वर्ग_का_कम_से_कम_एक_व्यक्ति_हो।
इसी_ने_5 अप्रैल_2011_को_आयोजित_अपनी_बैठक_में_प्रस्ताव_नंबर_6.22_के_द्वारा_हर_वर्ग_के_लिए_नए_नाम_स्वीकृत_किये_थे_।_क्योंकि_अध्यक्ष_प्रोफेसर_आर_एन_के_बामेजाई_ने_एमवीडीटीयु,_जम्मू_में_उप_कुलाधिपति_के_रूप_में_स्थान_ग्रहण_किया_है,_ अतः_प्रोफेसर_शिव_के_सरीन,_निदेशक,_इंस्टिट्यूट_ऑफ़_लिवर_एंड_बिलियरी_साइंसेज,_वसंत_कुंज,_नयी_दिल्ली,_का_नाम_अध्यक्ष_अड़_के_लिए_चुने_जाने_की_तिथि_से_पांच_साल_के_कार्यकाल_के_लिए_स्वीकृत_किया_गया_है_।_प्रोफेसर_आर_एन_के_बामेजाई_नीचे_वर्ग_4 में_दिए_अनुसार_ आईइआरबी_के_सदस्य,_अर्थात_मूलभूत_विज्ञान_के_शोधकर्ता_(आतंरिक)_बने_हुए_हैं_।_कार्य_जारी_रखने_के_लिए_इस_पैनल_में_कुछ_पुराने_सदस्यों_के_भी_नाम_किसी_अन्य_अवधि_के_लिए_शामिल_किये_गए_हैं_।_हर_वर्ग_में_चार_से_पांच_नामों_का_पैनल_है,_जिससे_कि_किसी_ख़ास_परियोजना_आंकलन_बैठक_की_स्थापना_करते_समय_हर_वर्ग_से_कम_से_कम_एक_को_शामिल_किया_जा_सके_।
बी_।_ प्रस्ताव_नंबर_6.22_/_इसी/5।4।2011 _के_आधार_पर_आईइआरबी_–_जेएनयु_में_नियुक्ति_के_लिए_स्वीकृत_नामों_का_पैनल_:
१_।_अध्यक्ष_
_ _प्रोफेसर_एस_के_सरीन,_निदेशक,_इंस्टिट्यूट_फॉर_लिवर_एंड_बिलियरी_साइंसेज,_वसंत_कुंज,_नयी_दिल्ली
२_।_मेडिकल_अभ्यास_से_वैज्ञानिक_(बाहरी)
_ _१_।_ प्रोफेसर_माधुरी_बेहारी,_प्रधान,_डिपार्ट_ऑफ़_न्यूरोसाइंसेज,_एम्स,_नयी_दिल्ली_–_110029
_ _२_।_ _प्रोफेसर_महेश_अरोड़ा,_प्रोफेसर_ऑफ़_अनेस्थेसिया,_एम्स,_नयी_दिल्ली_–_110029
_ _३।_ प्रोफेसर_एस_सी_मलिक,_भूतपूर्व_साइकाइट्री_प्रोफेसर,_एलएचएमसी,_नयी_दिल्ली_–_110001
_ _४।_ _डॉक्टर_वी_झा,_डिपार्टमेंट_ऑफ़_न्यूरोलोजी,_पीजीआईएमइआर,_चंडीगढ़
३।_मूलभूत_विज्ञान_/_शोधकर्ता_(बाहरी)
_ _ १।_प्रोफेसर_विजय_कुमार,_आईसीजीइबी,_अरुणा_आसफ_अली_मार्ग,_नयी_दिल्ली_–_११००६७_
_ _ २।_प्रोफेसर_अनिल_त्यागी,_दिल्ली_विश्वविद्यालय,_साउथ_कैंपस,_नयी_दिल्ली_–_११००२९
_ _ ३।_डॉक्टर_गिरीश_साहनी,_निदेशक,_आईएमटेक,_चंडीगढ़
_ _ ४_।_प्रोफेसर_नारायणन_श्रीनिवासन,_सीबीसीएस,_इलाहाबाद_विश्वविद्यालय
_ _ ५_।_प्रोफेसर_रमेश_जुयाल,_नेशनल_इंस्टिट्यूट_ऑफ़_इम्युनोलोजी,_नयी_दिल्ली_–_११००६७
_ _ _ _ _ _
४।_ मूलभूत_विज्ञान_/_शोधकर्ता_(आतंरिक,_जेएनयु)
_ _ १।_प्रोफेसर_राजीव_भट,_एसबीटी
_ _ २।_प्रोफेसर_बी_एन_मलिक,_एसएलएस
_ _ ३।_प्रोफेसर_अखिलेश_पाण्डेय,_एसपीएस
_ _ ४।_प्रोफेसर_आर_एन_के_बामेजाई,_एसएलएस,_जेएनयु
५।_ सामाजिक_वैज्ञानिक_/दार्शनिक_/_कार्यकर्ता_ (बाहरी)
_ _ _१_।_ डॉक्टर_डी_रघुनन्दन,_दिल्ली_साइंस_सोसाइटी,_नयी_दिल्ली
_ _ _२।_प्रोफेसर_कुसुम_चोपड़ा,_भूतपूर्व_प्रोफेसर,_सीएसआरडी,_जेएनयु
_ _ _३_।_प्रोफेसर_अरविन्द_अग्रवाल,_डीन,_मानविकी,_केन्द्रीय_विश्वविद्यालय,_हिमाचल_प्रदेश,_धर्मशाला
_ _ _४_।_प्रोफेसर_रविंदर_गर्गेश,_प्रोफेसर_ऑफ़_लिंग्विस्टिक्स,_दिल्ली_विश्वविद्यालय,_दिल्ली_–_११०००७
६।_सामाजिक_वैज्ञानिक_/दार्शनिक_/_कार्यकर्ता_(आतंरिक।_जेएनयु)
_ _ १।प्रोफेसर_गुलशन_दिएत्ल,_सीडब्लूएएस,_सिस
_ _ २_।_प्रोफेसर_सबरी_मित्रा,_सीसी_एंड_एसइएएस,_एसएलएल_एंड_सीएस
_ _ ३_।_प्रोफेसर_गीता_नम्बिसन,_जेडएचसीइएस,_एसएसएस
_ _ ४_।_डॉक्टर_आएशा_किदवई,_सीएल,_एसएलएल_एंड_सीएस
७_।_सलाहकार_/_अन्य_संस्थाओं_के_एथिक्स_रिव्यु_बोर्ड_के_सदस्य_(बाहरी):
_ _ १।_डॉक्टर_तृप्ति_खन्ना,_उप_निदेशक,_आईसीएमआर,_नयी_दिल्ली_–_११००२९
_ _ २_।_डॉक्टर_सुनील_मित्तल,_सदस्य,_एथिक्स_रिव्यु_समिति,_कॉसमॉस_अस्पताल,_नयी_दिल्ली
_ _ ३_।_डॉक्टर_राजकमल_भटनागर,_आईसीजीइबी,_नयी_दिल्ली_–_११००६७
_ _ ४_।_डॉक्टर_राकेश_यादव,_डिपार्टमेंट_ऑफ़_कार्डियोलॉजी,_एम्स,_सदस्य,_एथिक्स_समिति,_एस्कॉर्ट्स
८।_ कानूनी_सलाहकार_(बाहरी)
_ _ १।_ अधिवक्ता_शशांक_शेखर_
_ _ २।_ अधिवक्ता_ओमिका_दुबे_
_ _ ३।_ अधिवक्ता_रुखसाना_चौधरी_
_ _ ४।_ अधिवक्ता_बुलबुल_दास
९।_ कानूनी_सलाहकार_(आतंरिक,_जेएनयु)
_ _ _१।_प्रोफेसर_अमिता_सिंह,_सीएसएलजी,_जेएनयु_
_ _ २।_आभा_यादव,_कानूनी_सेल,_जेएनयु
१०।_ साधारण_व्यक्ति:
ऐसी_स्थितियों_में_जहां_बच्चे_शोध_में_शामिल_हैं,_वहां_अभिभावक,_माता_पिता,_ख़ास_विद्यालय_के_शिक्षकों_आदि_को_आमंत्रित_किया_जा_सकता_है_।_ऐसी_स्थितियों_में_जहां_व्यस्क_व्यक्ति_अध्ययन_में_शामिल_हों,_वहाँ_आईइआरबी_के_अध्यक्ष_किसी_को_भी_अपनी_इच्छानुसार_शामिल_कर_सकते_हैं_(आईइआरबी_के_अध्यक्ष_की_इच्छानुसार)_।_
११।_ सदस्य_सेक्रेटरी_
_ _ _ _प्रोफेसर_अमिता_सिंह,_सीएसएलजी,_जेएनयु_
कार्यकाल_ :
पैनल_के_हर_सदस्य_का_कार्यकाल_तीन_सालों_का_होगा,_जिसके_बाद_इसी_वर्ग_के_तीन_नए_नाम_इसी,_जेनयु_के_पास_जमा_करवा_दिए_जाएंगे,_जिससे_कि_इन_तीन_में_से_एक_को_बाहर_जा_रहे_व्यक्ति_के_स्थान_पर_नियुक्त_किया_जा_सके_।कार्य_जारी_रखने_के_लिए_अध्यक्ष_एवं_सदस्य_सेक्रेटरी_का_कार्यकाल_पांच_साल_का_होगा_।
नियुक्ति_की_शर्तें
आईसीएमआर_के_दिशा_निर्देशों_के_अनुसार_नियुक्त_व्यक्ति_को_समिति_के_अधिकारों_एवं_जिम्मेदारियों_के_बारे_में_सूचित_कर_दिया_जाएगा,_एवं_बाहरी_सदस्यों_को_कैंपस_में_आयोजित_हर_सलाहकारी_बैठक_के_लिए_पारिश्रमिक_प्राप्त_होगा_।
प्रक्रिया
इआरसी_हर_आवेदन,_जिनमें_एम_फिल/_पीएचडी_के_शोध_के_प्रस्ताव_तथा_फैकल्टी_द्वारा_किसी_भी_तरह_के_आंकड़े_के_लिए_मानव_विषय_आधारित_किसी_शोध_प्रस्ताव_के_आंकलन_के_लिए_हर_दो_महीनों_में_कम_से_कम_एक_बार_या_हर_छमाही_में_कम_से_कम_एक_बार_या_ज़रुरत_पड़ने_पर_अधिक_बार_बैठक_करेगी_।_समिति_के_अंदरूनी_सदस्य_बाहरी_सदस्यों_को_भेजने_के_पूर्व_इन_प्रस्तावों_की_जांच_करेंगे।_एक_बैठक_बुलाने_के_लिए_कम_से_कम_पांच_व्यक्तियों,_जिनमें_अध्यक्ष_तथा_सदस्य_सेक्रेटरी_हों,_की_सहभागिता_अनिवार्य_है।
प्रमाण_पत्र
एक_बार_जब_आईइआरबी_संतुष्ट_हो_जाए_कि_यह_अध्ययन_इसके_विषयों_के_लिए_किसी_भी_तरह_से_हानिकारक_नहीं_है,_तब_समिति_अध्ययन_के_तय_समय_के_लिए_एक_एथिकल_क्लीयरेंस_प्रमाण_पत्र_जारी_करेगी_।,
समिति_शोधकर्ता_को_विषयों_से_“जागरूक_स्वीकृति”_प्राप्त_करने_तथा_विषयों_के_साथ_कुछ_बातों_को_गुप्त_रखने_की_बात_करने_का_भी_सुझाव_देगी_।
29_नवम्बर_2014_को_एसओपी_के_बारे_में_बातचीत_करने_के_लिए_इंस्टिट्यूशनल_एथिक्स_रिव्यु_बोर्ड_मीटिंग_के_कार्य_विवरण